بیائید پیر نشویم
پیری فرایندی است که در آن پا به سن می گذاریم. همه ما پیر شدن را با شمارش سال های زندگی و جشن تولد خود اندازه می گیریم ولی دانشمندان پیری را زوال تمام اعضا و سیستم های بدن در گذر زمان می دانند و معتقدند پیر شدن شامل کاهش توانایی های بدن در پاسخ گویی به استرس ها و عدم تعادل در واکنش های سیستمهای مختلف بدن می باشد.پیر شدن بخش مهمی از زندگی ماست و می توان آن را مرحله نهایی تکامل و رشد انسان دانست. فرایندی بسیار پیچیده که مکانیزم ها و دلایل بسیار متفاوتی این حالت را کنترل می کند.
تا به اینجای کار ثابت شده است که مهار متابولیسم گلوکز می تواند بسیاری از اثرات محدود کردن گلوکز در بدن را ایجاد کند و جلوی روند پیری را بگیرد.به دلیل پیچیدگی زیاد فرآیندهای پیری، نظیر فرآیندهایی که توسط عوامل متنوع ایجاد می گردند، وتحت شرایط متفاوت در حال افزایش هستند، واکثر بافت ها و ارگان ها را درگیر می کنند و به علت دانش محدود محققین در یک حوزه تخصصی و تعصب حرفه ای آنها، علیرغم پیشرفت ها و دستاوردهای بزرگ، مطالعات روی پیری مردم را گیج و گمراه می کنند و کسی قادر نیست، توضیح درستی از مکانیسم های معما گونه پیری ارائه دهد. تئوری های متعددی در رابطه با پیری بیان شده اند.
پیری حیوانات رشد یافته عالی، عمدتاً به صورت یک فرآیند آهسته، تدریجی و غیر فعال شناخته می شود که به وسیله واکنش های متقابل متعدد فاکتورهای ژنتیک و محیطی متأثر می گردد. در واقع پیری سندرمی از تغییرات مخرب، پیشرونده و عمومی است که تا امروز غیر قابل برگشت بوده است. انواع زیادی از تظاهرات پیری غیر بیماری وجود دارند، برای مثال: سخت شدن رگ خونی وابسته به پیری، افزایش مختصر فشار خون، کاهش انعطاف پذیری فیبر ریه، کاهش ظرفیت حیاتی به دلیل ایجاد تدریجی اتصال متقاطع کلاژن، شل شدن پوست، کاهش بینایی، سفت شدن مفاصل و غیره. تمام این موارد تغییرات مولکولی قابل توجهی را در حیوانات عالی تر ایجاد می کنند و از لحاظ بالینی هیچیک از آنها بیماری محسوب نمی شوند.
تئوری های متعددی برای توصیف پیری بیان شده اند که تئوری گلیکاسیون پروتئین ها و تئوری
واکنش های رادیکال آزاد توضیح بهتری را برای پیری ارائه می کنند. از آنجا که محصولات انتهایی گلیکاسیون پروتئین ها واکنش های رادیکال آزاد را افزایش می دهند، واکنش های رادیکالی به عنوان اصلی ترین عامل پیری شناخته شده اند.
نقش مواد غذایی آنتی اکسیدانی در سلامتی بدن
آنتی اکسیدان ها جلوی عمل رادیکال های آزاد را که موادی فعال و ویرانگر هستند، می گیرند و آنها را خنثی می کنند. تولید رادیکال های آزاد، مسئله ای طبیعی است و در طی عمل تنفس به وجود می آید. رادیکال های آزاد تعدادی اتم تک الکترونی هستند و در حین واکنش اکسیژن با بعضی مولکول ها تولید می شوند.
رادیکال های آزاد با بعضی قسمت های سلول مثل DNA و غشای سلولی واکنش نشان داده و باعث تخریب عمل سلول یا حتی مرگ آنها می شود. در حالت عادی ، سیستم دفاعی بدن این رادیکال های آزاد را خنثی و بی ضرر می کند. اما عوامل مخرب محیطی مثل اشعه ماوراء بنفش، الکل و آلودگی های محیط باعث می شوند بدن نتواند با این رادیکال های آزاد مبارزه کند. در نتیجه ساختمان و عمل سلول های بدنی توسط رادیکال های آزاد تخریب شده و منجر به بروز پیری زودرس و بیماری هایی مانند سرطان و بیماری قلبی می شوند.
برای جلوگیری از عمل این اتم ها، بدن باید دارای یک سد دفاعی از آنتی اکسیدان ها باشد. آنتی اکسیدان ها مولکول هایی هستند که جلوی عمل رادیکال های آزاد را گرفته و مانع از تخریب سلول های حیاتی بدن می شوند. جلوگیری از تخریب سلولی باعث جلوگیری از بروز بیماری هایی مانند سرطان ، بیماری قلبی – عروقی ، پیرشدن پوست و ... می شود. مصرف بیشتر آنتی اکسیدان ها زمینه ای را فراهم می کنند که بدن به راحتی رادیکال های آزاد مضر را از بین ببرد.
بیشتر از 4000 ترکیب آنتی اکسیدانی در غذاها وجود دارند. ولی بیش از همه ویتامین های E و C و بتاکاروتن و نیز ماده معدنی سلنیم مهم هستند.
بدن قادر به تولید این ویتامین ها و ماده ی معدنی نیست ، بنابراین بایستی از طریق غذا آنها را دریافت کرد.
بیشتر افراد تصور می کنند منظور از دریافت آنتی اکسیدان بیشتر، مصرف مکمل ها است. اما باید بدانید که فقط مکمل های خوراکی آنتی اکسیدان ندارند ، بلکه میوه ها، سبزی ها و غلات سبوس دار دارای آنتی اکسیدان بیشتری هستند. چرا؟ زیرا این غذاها غیر از آنتی اکسیدان خاص ( مثلاً ویتامین C ) دارای موادمغذی و آنتی اکسیدان های دیگری نیز هستند ،
تاکنون ثابت شده است آنتی اکسیدان ها روند پیری را کند می کنند ، دستگاه ایمنی بدن را تقویت می کنند ، از التهاب مفاصل ، پارکینسون ، آلزایمر و سرطان جلوگیری می کنند.
میوه ها و سبزیجات ، چای و قهوه ، روغن زیتون منابع سرشار از آنتی اکسیدانها هستند.
چگونه پيري را از خود برانيم؟
پژوهشگران دانشگاه كاليفرنيا و دانشگاه هاروارد طي مطالعات گستردهاي به اين نتيجه دست يافتهاند كه تغيير در نحوه زندگي ميتواند به حفظ سلامت زنان و مردان كمك كند و درعين حال با كاهش خطر بروز بيماريهاي مختلف، عمر آنها را نيز افزايش دهد.
در اين پژوهش محققان با توجه به نتايج يافتههاي اخير خود 5 راهكار ساده را براي افزايش طول عمر ارائه كردهاند كه در اين مقاله به آنها اشاره ميشود:
به دنبال گياهخواري برويد:
در پژوهشي از مبتلايان به سرطان پروستات خواسته شد كه تنها 10 درصد از كالري و چربي روزانه را مصرف كرده و خيلي كم مواد قندي مصرف كنند و در عوض از سبزيجات، سبزيجات ، ميوهها و غلات سبوس دار استفاده نمايند.
همچنين به آنها اجازه داده شد كه به جاي ماهي تن از مكملهاي روغن ماهي مصرف كنند. به گفته محققان؛ نتايج تحقيقات نشان داد كه مصرف بيشتر مواد غذايي گياهي، پيري را به تعويق مياندازد.
ورزش و تمرينات بدني را به طور منظم انجام دهيد:
افرادي كه عادت به بي تحركي و نشستن مداوم دارند سريعتر پير ميشوند و خطر مرگ زودهنگام در آنها افزايش مييابد. اما در عوض افرادي كه حداقل به مدت 30 دقيقه در هر روز و شش يا هفت روز در هفته ورزشهايي مثل شنا، دوچرخه سواري يا دويدن انجام ميدهند عمر طولانيتري همراه با سلامتي دارند.
سيگارنكشيد:
در مطالعه هاروارد مقايسه بين زنان غيرسيگاري و زناني كه 15 نخ سيگار يا بيشتر در روز دود ميكردند نشان داد؛ سيگار خطر ابتلا به بيماري قلب و سرطان را تشديد كرده و به اين ترتيب طول عمر افراد را كاهش ميدهد.
از مصرف مشروبات پرهيز كنيد:
به گفته محققان؛ مصرف مشروبات الكلي نيز مانند سيگار مضر است و باعث كاهش طول عمر افراد ميشود.
وزن خود را در حد سلامتي نگهداريد:
در حالي كه برخي از مطالعات به محدوديت شديد كالري و لاغري شديد براي افزايش طول عمر اشاره ميكنند اما يافتههاي محققان هاروارد نشان ميدهد كه براي حفظ سلامت و طول عمر وزن بايد در حد طبيعي نگه داشته شود، تحقيقات نشان ميدهد كه اگر شاخص توده بدني به بيش از 25 برسد خطر مرگ افزايش پيدا ميكند.
با رعايت اين فاكتورها نه تنها ميتوان طول عمر را اضافه كرد بلكه درعين حال نيز ميتوان در تمام مدت حيات در سلامتي جسمي و رواني بود.
تحقیقات نشان می دهد یکی از روش هایی که می تواند روند پیری را کندتر کند اصلاح نوع تغذیه است که در ادامه به شرحی مختصر از تغذیه درمانی در کند کردن روند پیری پرداخته می شود:
· استفاده از آنتی اکسیدان های بتا کاروتن و لیکوپن. این آنتی اکسیدان ها باعث کاهش رادیکال های آزاد در بدن شده و ریسک ابتلا به سرطان و روند پیری را کاهش می دهند. بتاکاروتن عمدتا در سبزیجات زرد یا نارنجی رنگ مانند هویج یافت می شود. لیکوپن هم در گوجه فرنگی به وفور وجود دارد.
کوانزیمQ10. قند خون را کاهش داده و برای بیماران دیابتی مفید است، باعث بالا بردن قدرت ایمنی بدن می شود و نقش محافظتی در برابر سرطان دارد و باعث کاهش فشار خون و کم کردن ریسک ابتلا به آلزایمر نیز می شود. این ماده عمدتا در مواد گوشتی دریایی یافت می شود.
· استفاده از لسیتین و کولین. در استحکام ساختمان سلول های پوست تاثیر مستقیم دارد. هم به صورت خوراکی و هم به صورت موضعی می تواند استفاده شود.در ضمن مصرف کولین باعث افزایش ماده واسطه استیل کولین شده و این خود باعث کاهش میزان افسردگی می شود.
· تا ۱۰ لیوان آب در روز. برای جلوگیری از خشکی و از دست رفتن رطوبت پوست و کاهش مقدار مواد سمی جمع شده در پوست، این مقدار آب مورد نیاز است.
· استفاده از چای سبز به صورت روزانه. چای سبز دارای آنتی اکسیدان های قوی است که در جلوگیری از گرفتگی عروق قلبی مفید است و باعث کاهش ابتلا به افسردگی و افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن می شود.
· استفاده از ویتامین ب-کمپلکس و اسید فولیک. این ویتامین ها دارای تاثیر مثبت بر روی پوست و مو بوده و از به وجود آمدن چین و چروک های پوست جلوگیری می کنند و باعث کاهش ریسک ابتلا به آلزایمر و گرفتگی عروق می شوند.
· استفاده از اسید چرب غیر اشباع امگا-۳: خاصیت ضد التهابی دارد و از بیماری هایی نظیر آرتروز، سرطان پروستات، افسرگی و مانیا جلوگیری می کند. روغن ماهی مهمترین منبع آن است.
خواص ضد پیری زغال اخته
هیچ محصولی تا کنون بهتر از زغال اخته برای جلوگیری از پیری ساخته نشده است
زغال اخته یکی از غنی ترین منابع آنتی اکسیدان است .رادیکال های آزاد نه تنها سبب ایجاد سرطان می شوند و به سلول های آسیب می رسانند، بلکه فرایند سالخوردگی و پیر شدن را نیز تسریع می بخشند. زغال اخته به راحتی می تواند این عنصر را نابود کند و نتیجتاً علائم پیری را برای مدت ها به تعویق انداخته و بسیاری از آنها را از میان بردارد. پژوهشگران "تافت" جزء محققانی هستند که به طور اختصاصی بر روی زغال اخته تحقیق می کنند و آخرین بار نتایج مطالعاتشان را در سال 2005 در مجله عصب شناسی و پیری منتشر کردند. نتایج این تحقیقات گویای آن مطلب بود که : " تغییرات ناشی از سالخوردگی که در سرعت پردازش گیجگاهی موثر بوده و اختلالات آن بر روی کورتکس اصلی شنیداری تاثیر منفی می گذارند با مصرف زغال اخته کاهش و در برخی از موارد به طور کلی از بین می رود". این تحقیق همچنین اثبات کرد که مواد منحصر بفرد موجود در زغال اخته می تواند تاثیرات معکوسی روی سالخوردگی داشته باشد و با وجود آنتی اکسیدان ها به راحتی می توان از بروز مشکلاتی نظیر اختلالات حرکتی، از دست دادن حافظه، کاهش قابلیت یادگیری، و تقلیل عملکرد ذهنی – که در ارتباط مستقیم با آلزایمر و پارکینسون است- جلوگیری بعمل آورد.
ملاتونین و پیری
طی ده سال گذشته گزارش های فراوان، گاهی متناقض، در ارتباط با نقش ملاتونین در پیری انجام شده است. بعضی از مقالات اعمال حفاظتی ضد پیری قوی را برای ایندول آمین ها اثبات نموده اند که اکثر آنها به مهار استرس اکسیداتیو و آسیب وابسته سن ارتباط داشتند
در اکثر مهره داران، غده پینه آل یا صنوبری مکان اصلی سنتز ملاتونین و چرخه روشنایی/تاریکی محیط، تنظیم کننده آن از طریق هسته فوق بصری می باشد. ملاتونین عمدتا در شب ترشح می شود و نقش مرکزی در تنظیم خواب دارد. علاوه بر این ملاتونین در اعمال فیزیولوژیکی متنوعی مشارکت دارد که شامل موارد زیر می گردد : اثرات آنتی اکسیدانی و حذف رادیکال های آزاد، تنظیم افزایشی آنزیم های آنتی اکسیدان، اعمال آنتی آپوپتوتوزی، خواص افزایش ایمنی و متوقف کنندگی سرطان.
فعالیت های ساعت بیولوژیک، تنظیم کنندگی سیستم ایمنی، نورواندوکرین و فعالیت آنتی اکسیدانی، که تمام آنها قادر به دخالت در قدرت ضد پیری این عنصر طبیعی می باشند. ملاتونین و متابولیت های آن به عنوان آنتی اکسیدان های کاتالیتیک برای حفاظت از واکنش های انتقال الکترون عمل می نمایند و از این طریق بازده متابولیسم انرژی را بالا می برند. اخیراً اثرات ایندول آمین ها بر متابولیسم اکسیژن و انرژی میتوکندریایی در حوزه پیری شناسی (gerontology ) آزمایشگاهی مورد توجه قرار گرفته است.
با در نظر گرفتن اثرات مفید گزارش شده از ملاتونین علیه آسیب وابسته به استرس اکسیداتیو در مدل های حیوانی مختلف و در انسان ها، این گونه نتیجه گیری می شود که اثرات مفید ملاتونین به بهبود عمل میتوکندریابی با تاثیر براسترس اکسیداتیو میتوکندریایی ارتباط دارد
گزارش های ضد ونقیض اخیر در مورد نقش آنتی اکسیدانها درتاخیر روند پیری:
آنتی اکسیدان ها روند پیری را کند نمی کنند
محققان یونیورسیتی کالج لندن با تحقیق روی کرم های نماتد متوجه شدند، آنتی اکسیدان ها تاثیری بر مقابله با تخریب سلولی ناشی از رادیکال های آزاد و طولانی کردن عمر ندارد.
آنان در گزارشی که در مجله وراثت و تکامل منتشر کرده اند، به این نکته اشاره کرده اند که هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهنده نقش آنتی اکسیدان ها در کند کردن روند پیری باشد.
آنتی اکسیدان ها از مواد اولیه به کار گرفته شده در صنایع آرایشی و بهداشتی هستند؛ به کارگیری این مواد در خوراکی ها و کرم های زیبایی نیم قرن سابقه دارد.
بر اساس گزارش های علمی منتشر شده در سال 1956، تجمع رادیکال های آزاد اکسیژن در سلول ها، با تخریب و فرسایش آنها روند پیری را به همراه دارد.
بر این اساس، آنتی اکسیدان ها با خنثی کردن رادیکال های آزاد در گردش خون، روند پیری سلولی را به عقب می اندازند.
محققان بیش از نیم قرن است که رادیکال های آزاد را عامل پیری دانسته اند.
کرم های نماتد با وجود اختلاف زیاد انسان ها باهم ،ابزار مناسبی برای تحقیقات علمی هستند.
محققان دانشگاه یونیورسیتی کالج لندن در تحقیقات خود با دستکاری ژنتیک کرم های نماتد، امکان جذب رادیکال های آزاد را در سلول های آنها فراهم کردند.
برخلاف تصور، طول عمر کرم های دستکاری شده همانند سایر نماتدها بود. این نتیجه به محققان نشان داد رادیکال های آزاد تاثیر چندانی در فرسایش سلولی و تسریع روند پیری ندارند.
کشف پروتئین پیشگیری از پیری
پژوهشگران ژاپنی وابسته به دانشگاه "توهوكو"، موفق به كشف پروتئینی شدند كه می تواند نقش مفیدی درپیشگیری از پیر شدن سلول ها داشته باشد.
آنها در آزمایش های خود به این دستاورد رسیدند كه اگر پروتئینی كه از سوی ژن "P 53" بازدارنده سرطان ساخته می شود، با پروتیین دیگری به نام "Bach 1" تركیب گردد، از پیر شدن سلول جلوگیری می شود.
پژوهشگران ژاپنی می گویند: هنوز تا رسیدن به استفاده عملی از این دستاورد زمان زیادی باقی است، اما این امیدواری وجود دارد كه در آینده با بهره گیری از این دستاورد بتوان دارویی برای پیشگیری از سرطان و پیری تولید كرد.
به گفته پژوهشگران "P 53" دارای دو عملكرد است كه یكی از آنها كمك به پیر كردن سلول و دیگری پیشگیری از رشد سلول سرطان است.
پژوهشگران در آزمایشی كه بر روی موش انجام دادند، متوجه شدند كه در سلول طبیعی سالم، پروتیین "Bach 1" در فعالیت ژن "P 53" اختلال ایجاد می كند.
آنها به این دستاورد نیز رسیدند كه در موشی كه كار پروتیین "Bach 1" دچار اختلال شده، پیری سلول های رو به پیشرفت رفته است.